تبليغاتX
برزخ
فراتر از دوگانه ها چهارشنبه بیست و دوم خرداد 1387 0 قبل از ظهر

یک بازی فوتبال را می توان تمثیل ونمونه ای از یک جامعه یافت. از اینروست که توجه به فوتبال و بحث پیرامون آن می تواند ما را دردرک ساختارها ، کنش ها و روابط اجتماعی یاری دهد. از این دیدگاه مباحثه دو نفره جلالی و صدر در پایان بازی هلند-ایتالیا می تواند در چارچوب یکی از مهمترین مباحث در تاریخ جامعه شناسی در نظر گرفته شود.مباحثه ای که در آن جلالی بر ساختار و سبک بازی تاکید می کرد و صدر بر توانایی ها ، ویژگی ها و خلاقیت های بازیکنان انگشت می گذاشت. در دیدگاه جلالی هر کشور متناسب با فرهنگ خود سبک متمایزی از بازی را به نمایش میگذارد و به گفته او این سبک به مانند فرهنگ یک کشور تغییرناپذیر است از دید او آنچه در درجه اول اهمیت قرر دارد سبک بازی یک تیم است که بازیکنان در چارچوب آن به بازی می پردازند در نتیجه بازیکنان و توانایی های آنها از اهمیت درجه دوم برخوردارند . سبک های بازی است که بازیکنان را قالب میزند وبازی آنها را محدود میکند البته بازیکنان هم باید توانایی بازی درچارچوب های تحمیل شده را داشته باشند وبه درد بازی در یک سبک مشخص بخورند.در طرف دیگر اما صدر معتقد است که خلاقیت ها ، توانایی ها ، استعدادها و ... بازیکنان است که یک بازی را به انجام می رساند البته او منکر اهمیت سبک بازی نیست اما معتقد است که این امراهمیت درجه اول را دارا نیست .از دید او علت شکست ایتالیا عدم توانایی های فردی بازیکنان خط میانی این تیم و تعویض های نادرست مربی ایتالیا است در حالی که جلالی شکست ایتالیا را معلول سبک بازی هلند می داند که سبک بازی فشرده ایتالیا را تسخیر کرده است.

به این ترتیب می توان دیدگاه جلالی را دیدگاهی عین گرا ، ساختارگرا و ... نامید که در برابردیدگاه   ذهن گرا ، کنش گرا و... صدر قرار می گیرد. دوگانه های مورد بحث در اینجا دوگانه هایی آشنا در تاریخ جامعه شناسی اند به طوری که می توان نظریه پردازان ، نظریه ها و مفاهیم جامعه شناسی را حول این دو محور خلاصه کرد. اما در بحث جلالی وصدر به عنوان نمایندگان این دو جریان رایج ،جای یک صندلی دیگر خالی بود صندلی که می بایست به جریان اخیرتر جامعه شناسی یعنی جریان سوم تعلق می گرفت. جریانی که باید به تبعیت از پیشرو آن رابطه گرایی نام گیرد. اگر دو گانه های عین/ذهن ، ساختار/کنش و... سهم عمده ای در جامعه شناسی داشته اند رابطه گرایی پی یر بوردیو همچون کوهی تازه در دشت جامعه شناسی پدیدارگشته و در برابر دو کوه عین گرایی و ذهن گرایی قرار گرفته است. دیدگاه بوردیو دیدگاه دیگری است که هیچ قرابتی با دو دیدگاه یاد شده ندارد.در این دیدگاه به جای آنکه بر ساختار ها ، سبک ها و...تاکید شود یا سوژه ها ، عوامل ذهنی ، کنشگران و... مورد تاکید قرار گیرند تنها و تنها بر روابط انگشت گذاشته می شود. آنچه یک تیم فوتبال را به حرکت وا میدارد نه سبک و ساختار بازی و نه ویژگی های فردی بازیکنان ، بلکه روابط میان ایندوست.

در اینجا باید تذکر داد که دیدگاه بوردیو دیدگاهی از نوع هم این و هم آن نیست و نباید آن را اینگونه دید که بوردیو پس از مشاهده دو دیدگاه رقیب آنها را در هم کرده و دیدگاه دیگری ایجاد کرده است ، زیرا در این صورت اساسا دیدگاه جدیدی خلق نمی شود.دیدگاه بوردیو دیدگاه تازه و سومی است که از یک نقطه نظر جدید مطرح شده است نقطه نظری که هیچکدام از عین گرایان و ذهن گرایان تا به حال در آن قرار نگرفته اند و نتوانسته اند از آنجا به هستی اجتماعی نگاه کنند.

اگر نماینده ای از این دیدگاه در برنامه تلویزیونی وجود داشت حتما بر هر دو دیدگاه رقیب ایراد می گرفت و به عنوان دیدگاه سومی مطرح می شد که هم با جلالی و هم با صدر اختلاف نظر داشت و در دفاع ازنظر خود استدلال می کرد.

نماینده دیدگاه سوم بر صدر ایراد می گرفت که بازیکنان را بیش از اندازه آگاه ، عقلانی و انتخابگر تصور می کند در حالی که آنها اینگونه نیستند آنها ازمنطق عملی خود پیروی می کنند منطقی که باید آن را شم بازی خوانی نامید ، آنها در چارچوب قواعد و دستورالعمل ها وباتوجه به دیگر بازیکنان تیم خودی، تیم حریف ، داور و ...بازی می کنند .بازیکنان هرتیم با توجه به نکات فوق و بر اثر تجربه بازیگری به مهارتی عملی دست یافته اند که برای خود و برای تیم بسیار مهم است اما در هر حال آگاهی و خلاقیت آنها در قالب این مهارت عملی یا این شم بازی خوانی محدود شده است . آنها همچنین در چارچوب سبک مخصوصی بازی می کنند و این سبک برای آنها محدودیت ایجاد می کند ، سبکی که درضمن فرایند اجتماعی شدن درمنش آنها جای گرفته و بازیکنان ازآن پیروی می کنند و در هر حال آن را مد نظر دارند.

اما این نماینده در همین حال منتقد جلالی است .از دید او جلالی ساختار ها و سبک ها را بیش از اندازه متصلب فرض کرده است. سبک ها و ساختارهای بازی هم به مانند فرهنگ جوامع تغییر می کنند و از قضا این تغییر به دست بازیکنان هم صورت می گیرد. درست است که بازیکنان در چارچوب سبک ها بازی می کنند و آنها را مد نظردارند و درست است است که آنها کاملا آگاه و خلاق نیستند اما در چارچوب شم بازی خوانی پیش گفته آگاهی دارند ، عقلانی عمل می کنند و خلاقند. این مقولات باید درقالب منطقی عملی درک شوند، منطقی که بازیکنان بر اساس آن بازی می کنند وبراساس آن هدف های خود را در نظر می گیرند و برای رسیدن به آنها استراتژی می چینند.این استراتژی ها ، کشمکش ها و تحرکات که علاوه بر در نظر داشتن هدف در برابرتیم رقیب ، در درون یک تیم و در بین خود بازیکنان نیز جریان دارند می توانند زمینه ساز تغییر قواعد و قوانین بازی وازطرف دیگرزمینه سازتغییرسبک بازی یک تیم شوند.

دیدگاه سوم میدان فوتبال را به عنوان مجموعه ای از موقعیت ها می بیند که بازیکنان هر تیم آنها را اشغال کرده اند. هر موقعیت توسط یک بازیکن اشغال شده است بازیکنی که در چارچوب منش خود، سبک تیمی خود و موقعیت خود و با توجه به سایر موقعیت ها ی تیم خود و تیم حریف در میدان ،براساس منطق عملی خود دست به بازی می زند و مطابق با مقولات پیشگفته از امکانات مخصوصی برخوردار است. آنچه باید مورد توجه قرار گیرد و تحلیل بر مبنای آن به پیش رود روابط میان قواعد و قوانین میدان و سبک بازی از یک طرف با منش بازیکنان و منطق های عملی آنها از طرف دیگر است.     در این دیدگاه، روابط میان میدان فوتبال چه به معنی زیر میدانی از میدان ورزش که تیم های مختلف در درون آن موقعیت های به خصوصی را اشغال کرده اند و چه به معنی میدانی که دوتیم در یک بازی در آن صاحب موقعیت شده اند با منش گروهی یک تیم و همچنین منش فردی بازیکنان محور تحلیل را مشخص می سازد.چنین تحلیلی به موقعیت هر تیم در میدان فوتبال و همچنین موقعیت هر بازیکن در تیم خود و میدان بازی توجه می کند و موقعیت را به عنوان حلقه واسطی میان میدان و منش به حساب می آورد. به این ترتیب تحلیل روابط میدان و منش در حول مفهوم موقعیت می تواند بعد رابطه ای واقعیت اجتماعی را بیش از پیش روشن سازد.

جلالی و صدر باید از دیدگاه سوم رقیب استقبال کنند دیدگاهی که با تاکید بر رابطه گرایی آنها را از دوگانه های مرسوم همیشگی آزاد می کند.

نوشته شده توسط رضا  | لینک ثابت |